Urazy ręki we wspinaczce sportowej

Autor: Gosia Kusztelak / Wydział Rehabilitacji, Katedra  Rehabilitacji,  AWF w Warszawie

1.jpgWprowadzenie

Wspinaczka sportowa jest z roku na rok coraz bardziej popularna. Wkrótce stanie się dyscypliną olimpijską. Jest jednak sportem o wysokim stopniu urazowości. Szczególnie narażona na urazy jest ręka, która musi sprostać ogromnym obciążeniom. Żadna inna dyscyplina nie wymaga tak zróżnicowanej pracy na tak różnych rodzajach chwytów. Badania poczynione w zakresie tej nowej dyscypliny przyczynią się do opracowania optymalnych metod treningu wspinaczkowego, które umożliwią zawodnikom osiągnięcie najwyższych możliwych rezultatów i ograniczą możliwość doznania kontuzji. Celem pracy było określenie wpływu treningu wspinaczkowego na występowanie kontuzji w obrębie palców ręki.

Materiał i  metody badawcze

Badaniem została objęta grupa wspinaczy sportowych licząca 58 osób (tabela 1). Zbadano 7 kobiet i 51 mężczyzn o średniej wieku 26,3 lat. Kryterium doboru do badań stanowił stopień trudności pokonywanych dróg w skałach wynoszący minimum VI.2 (w skali jurajskiej). Najwięcej badanych wspina się na poziomie VI.5 (VI.5+) – 19 osób. Trzech badanych zawodników jest w Kadrze Polski i regularnie startuje w Pucharze Świata odnosząc bardzo wysokie wynik. Regularnie startuje w zawodach różnej rangi 28 osób. 11 osób znajduje się w ścisłej czołówce Pucharu Polski.

Statystyki badanej grupy:

Współczynniki średnie
wiek [lata] 26,3
masa [kg] 64,7
wzrost [cm] 173,9
czas uprawiania wspinaczki [lata] 8,3
Najlepsze osiągnięcie w skałach
(w skali jurajskiej)
VI.2 (VI.2+) 6 osób
VI.3 (VI.3+) 11 osób
VI.4 (VI.4+) 10 osób
VI.5 (VI.5+) 19 osób
VI.6 (VI.6+) 12 osób
VI.7 (VI.7+) 2 osoby
VI.8 1 osoba
Najlepsze osiągnięcia na zawodach
1,2,3 miejsce w Pucharze Polski
lub na Mistrzostwach Polski
11 osób
1,2,3 miejsce w zawodach okręgowych 7 osób
Dalsze miejsca w zawodach na trudność 3 osoby
1,2,3 miejsce w Pucharze Polski
lub na Mistrzostwach Polski we wspinaczce na czas
3 osoby
nie startują 32 osoby

Narzędziem badawczy był kwestionariusz ankiety. Wspinacze udzielali odpowiedzi na temat odniesionych sukcesów w skałach i na zawodach, treningu i kontuzji związanych z uprawianiem wspinaczki. Badani byli pytani o rodzaj uszkodzeń, przyczynę zajścia urazu, objawy towarzyszące, czas i przebieg leczenia oraz ograniczenia w treningu spowodowane doznanym urazem.

Wyniki

Na podstawie wyników przeprowadzonej ankiety można zauważyć, że zdecydowana większość urazów w sporcie wspinaczkowym dotyczy palców rąk. U 58 badanych wspinaczy zaobserwowano 107 kontuzji, z czego aż 70 (68%) dotyczyło palców. W następnej kolejności najbardziej podatne na uszkodzenia okazały się okolica stawu ramiennego, łokciowego i kolanowego. Zaobserwowano po 8 kontuzji okolicy każdego z tych stawów.

diag1.png
Występowanie urazów u badanych wspinaczy

Urazy w obrębie palców

59 urazów (84 %) to  uszkodzenie ścięgien mięśni zginaczy palców lub struktur im towarzyszących – naderwanie troczków, więzadeł obrączkowych, zapalenie pochewek ścięgnistych. Uraz ten obejmował najczęściej pojedynczy palec, rzadziej dwa palce III i IV jednocześnie. W 30 przypadkach  (44 %) kontuzji uległo ścięgno mięśnia zginacza palca III, a w 28 przypadkach (40 %), palca IV. Zaobserwowano 10 urazów (15 %) w obrębie stawów palców – zarówno stawu międzypaliczkowego bliższego jak i dalszego. Najwięcej kontuzji dotyczyło palca III (9 %) i nieco mniej palca IV (6 %).

diag2.png
Urazy w obrębie palców

Przyczyny urazów palców

42 przypadkach (60%) przyczyną urazów w obrębie palców było pociągnięcie z małego chwytu.

2.jpg

Chwyt wyciągniety

Urazów ścięgien zginaczy palców wspinacze doznają zazwyczaj na małym chwycie typu dziurka na jeden lub rzadziej na dwa palce, używając chwytu wyciągniętego. Stawy międzypaliczkowe bliższe są zgięte pod kątem około 90 stopni, stawy międzypaliczkowe dalsze są wyprostowane, palec I nie  bierze udziału w chwycie.

Do uszkodzeń stawów oraz troczków ścięgien zginaczy dochodzi najczęściej na małych chwytach typu krawądka, podczas użycia chwytu zamkniętego (tzw. „na łódeczkę”).  Stawy międzypaliczkowe bliższe są zgięte pod kątem około 90 stopni, stawy międzypaliczkowe dalsze są wyprostowane lub znajdują się w przeproście, palec I obejmuje palec II lub jest oparty o krawędź.

W 19 przypadkach (27%) przyczyną kontuzji palców była niewystarczająca rozgrzewka, a w 14 (20%) przetrenowanie i przemęczenie.

3.jpg

Chwyt zamknięty (tzw. „na łódeczkę”)

15 urazów (21 %) miało miejsce podczas treningu na sztucznej ściance, 8 (11 %) w czasie wspinaczki w skałach, 3 (4 %) podczas zawodów i również 3 w trakcie podciągania się na chwytotablicy (desce z wyrzeźbionymi chwytami służącej do treningu siły palców). Jedna zawodniczka doznała kontuzji z powodu zaklinowania palca w szczelinie. Przyczyną również jednego urazu było uderzenie palcem o skałę.

Objawy urazów

Czas przerwy w treningu spowodowany doznaną kontuzją wynosił średnio 2 miesiące, a powrotu do formy sprzed urazu 2,2 miesiąca.

Urazowi w obrębie ścięgien mięśni zginaczy palców towarzyszył ostry ból wzdłuż przebiegu ścięgna. W uszkodzeniu stawu ból lokalizował się w obrębie stawu i struktur okołostawowych. W 27 przypadkach (39%) wystąpiło ograniczenie ruchomości w stawach palców, a w 17 (25 %) wyraźny spadek siły mięśniowej.

W 32 przypadkach (46%) zaobserwowano ograniczenia w wykonywaniu czynności dnia codziennego: trudności z chwytaniem przedmiotów, z otwieraniem klamek, noszeniem toreb.

W 22 przypadkach (32%) wspinacze skarżyli się na ograniczenia i dolegliwości odczuwane obecnie podczas treningu, a spowodowane wcześniejszym urazem. Najczęściej wymieniane to: niemożność z korzystania z małych chwytów, unikanie niektórych ruchów i dróg, przewlekłe, nawracające bóle ścięgien i stawów, wzrost ich podatności na kolejne uszkodzenia, konieczność przeprowadzania bardzo długiej rozgrzewki. Strach przed ponownym urazem uniemożliwia często zawodnikom starty w zawodach i rozwinięcie szczytu swoich wspinaczkowych możliwości.

Przebieg leczenia urazów palców

Tylko w 23 przypadkach urazów (33%) badani zaczerpnęli porady lekarza. W 44 przypadkach (64%) leczyli kontuzję samodzielnie. Konsultacji z lekarzem wymagały na ogół jedynie cięższe uszkodzenia.

Najczęściej zalecanym przez lekarza sposobem leczenia urazów palców była farmakoterapia (przede wszystkim maści). Stosowano je w 40 przypadkach (58%). Większość wspinaczy leczyła urazy palców za pomocą maści przeciwzapalnych i przeciwbólowych. Unieruchomienie na okres od 0,5 do 1,5 miesiąca zastosowano w 10 przypadkach (14%). Dziewięciu wspinaczy miało palec unieruchomiony na temblaku, a jeden w opatrunku gipsowym. Jedynie w siedmiu przypadkach (10%) leczenie było wspomagane fizykoterapią (laseroterapia, krioterapia, jonoforeza, naświetlania lampą solux, okłady borowinowe i ultradźwięki).

Wnioski

  • We wspinaczce najwięcej urazów występuje w obrębie palców rąk. Najczęściej ulegają uszkodzeniom ścięgna mięśni zginaczy i stawy palca III, a w następnej kolejności palca IV.
  • Nieprawidłowo prowadzony trening zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia kontuzji palców. Na zapobieganie urazom największy wpływ mają: odpowiednia rozgrzewka, właściwy dobór trudności pokonywanych dróg skalnych i chwytów podczas treningu oraz wykonywane ćwiczenia dodatkowe obciążające palce rąk.

Wnioski praktyczne

  • W czasie treningu należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na odpowiedni dobór chwytów. Podczas wspinaczki na sztucznej ścianie powinno unikać się małych chwytów, szczególnie dziurek na jeden palec i krawądek.
  • Trening siły mięśni powinien być zawsze poprzedzony wzmocnieniem ścięgien, wiązadeł i torebki. Należy stopniowo wprowadzać wspinaczkę po coraz trudniejszych drogach i na coraz mniejszych chwytach, a do startów w zawodach można dopuścić tylko przygotowanych do tego zawodników.
  • Każdy trening powinien być poprzedzony solidnie przeprowadzoną rozgrzewką.
  • Powinno się z umiarem i ostrożnie wprowadzać dodatkowe ćwiczenia specjalne obciążające palce rąk (np. ćwiczenia na chwytotablicy), które są szczególnie niebezpieczne i często stanowią bezpośrednią przyczynę urazu. U dzieci i początkujących nie powinno się ich stosować.
  • Odpowiedni czas odpoczynku po treningu jest niezbędny do regeneracji mięśni, stawów i wiązadeł.
  • Każda doznana kontuzja powinna być wyleczona do końca, gdyż może stać się przyczyną ponownego urazu, znacznie poważniejszego i wymagającego wykluczenia z treningu na wiele miesięcy.

Literatura

  • Dziak A., Tayara S. (2000): Uszkodzenia i urazy w sporcie. Wydawnictwo Kasper. Kraków.
  • Goddard D., Neuman U. (1993):  Performence rock climbing. Stockpole Books Mechanicsburg USA.
  • Radwelski T. (1998): Technika wspinaczki sportowej. Praca magisterka. AWF Kraków.
  • Robinson M. (1993): Climbing injuries to fingers and farearms, Elbow injuries. Climbing. No.169.

Serdecznie dziękujemy Gosi Kusztelak za możliwość opublikowania artykułu.

Artykuł z




  • 1 KOMENTARZ

    1. a gdzie pierwszy narzucajacy sie wniosek ?
      urazy leczone samodzielnie i bez fizykoterapii, bez farmakoterapii ? przymusowe resty a reszta sie sama …

    ZOSTAW ODPOWIEDŹ

    Please enter your comment!
    Please enter your name here